🇲🇾19 Ekim haftası

Başbakan Anwar Ibrahim, hükümetin memurlara Waze kullanımını derhal durdurma talimatı vermesinin ardından, İsrail bağlantısı gerekçesiyle halkı Waze'in yerine Malezya'nın navigasyon uygulaması TuJu'ya geçmeye teşvik etmişti. Bu çağrı artık bir indirme rakamı ortaya çıkardı: TuJu 700.000'in üzerinde indirme kaydetti.12

Young Syefura, TuJu'nun bu geçiş için hazır olup olmadığını sorguladı; bu noktayı Harian Metro gündeme taşıdı. Lim Guan Eng ise daha ileri giderek TuJu'yu ulusal bir utanç olarak nitelendirdi ve Anwar'a bu konuda danışmanlık yapanları eleştirdi.34

Uygulamanın arkasındaki kurumlar çalışmaların sürdüğünü söylüyor. LLM ve PCSB, TuJu'yu aktif olarak yeniden düzenliyor ve geliştiriyor; LLM, birçok kullanıcının uygulamadan duyduğu hayal kırıklığını dile getirmesi üzerine iyileştirmeler yürütüyor.25

Ayrıca, 7,6 milyon Waze kullanıcı kaydının dark web'de satıldığı iddia ediliyor; bu iddia ClearPhish'e atfediliyor.6

Polis, Kuching'de bir okulda düzenlenen saldırıda bir öğretmenin yaralanmasının ardından 16 yaşındaki bir öğrenciyi gözaltına aldı. Öğretmen, öğrencinin taşıdığı ve haberlerde balta olarak tanımlanan kesici bir nesneyi almaya çalışırken yaralandı.123

Malezya İletişim ve Multimedya Komisyonu, olayın ardından saldırıya ilişkin görüntüleri kaldırdı. Polis, görüntülerin kaldırıldığını doğruladı.423

Angkatan Muda Keadilan Sarawak, olayla ilgili kapsamlı ve şeffaf bir soruşturma yürütülmesi çağrısında bulundu. Kanadın bu talebi, devlet yayıncısının haber portalında yer aldı.5

Beş eyaletteki okullar, Kuala Lumpur ve Putrajaya yarın pus sürerken normal şekilde faaliyet gösterecek; Selangor'daki okullar da açık kalıyor. Eğitim Bakanlığı, UASA notlarının girilmesi, dönem sonu sınavları ve PAJSK için son başvuru tarihini uzattı.1234

Bu karar, pus sırasında okul işleyişinin yönetimine ilişkin olarak "Tutup salah, buka salah, serba tidak kena" — kapatmak yanlış, açmak yanlış, hiçbiri uymuyor — başlığıyla çıkan Kosmo Online'ın eleştirisine yol açtı.5

Pus, Endonezya'daki orman ve arazi yangınlarından kaynaklanıyor ve duman sınırın ötesine yayılıyor; Singapur, olası kaynak olarak belirlenen yedi Endonezya şirketine bildirim gönderdiğini ve üç şirkete daha bildirim göndereceğini açıkladı.12

Duman Endonezya'nın başkentine kadar ulaştı ve pus Güneydoğu Asya'da en yüksek alarm seviyesinin tetiklenmesine neden oldu.1

Başbakan Enver İbrahim, "şirket mafyası" ile bağlantılı 37,53 milyar ringgit değerindeki varlığa el konulduğunu ve 28 milyar ringgitin 1MDB'nin borcunun ödenmesine gittiğini söyledi. Ayrıca 4,3 milyar ringgitlik varlığın dondurulduğunu ve 1 milyar ringgitlik varlığa el konulduğunu belirtti. Enver, sorunun kökenini şeffaflıktan yoksun bir sisteme bağladı.123

Şirket mafyası meselesi ve FELDA'da gücün kötüye kullanıldığı iddiası, Dewan Rakyat'ta ele alınan odak konular arasında yer aldı. Enver, hükümetin Felda davasına ilişkin soruşturmanın geciktirilmesi yönünde hiçbir zaman talimat vermediğini söyledi.45

Enver, soruşturma raporunun üç ay içinde kamuoyuna açıklanacağını söyledi. Ayrıca elinde kanıt bulunan herkesi ortaya çıkmaya çağırdı ve kişinin Azam, Farhash ya da Victor Chin olmasının önemli olmadığını belirtti.67

Enver, Rafizi Ramli'yi eleştirdi ve bakanlığı sırasında neden sesini çıkarmadığını sorguladı.8

Negeri Sembilan, hem eyalet hükümdarını hem de federal siyasi partileri içine çeken bir yönetim kriziyle çalkalanıyordu. Menteri Besar Ismail Lasim, kriz sırasında Seremban'daki Istana Hinggap'ta Tuanku Muhriz ile görüştü ve sonrasında basından kaçındı. PKR Negeri Sembilan, Ismail Lasim'in Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja'ya gönderdiği mektubu açıklamasını talep etmişti.123

Tuanku Nadzaruddin ve dört Undang, Menteri Besar'ın bir bildiri imzalamasının ardından Negeri Sembilan'daki kraliyet krizinin sona erdiğini açıkladı. Açıklama, Dewan Keadilan dan Undang (DKU) Sekreterliği tarafından 17 sayfalık bir belge olarak yayımlandı. Konumları da sorgulanan dört Undang bu açıklamayı reddetti.134

Atıflı iddia: Bir Undang, Ismail Lasim'in artık Tuanku Muhriz'in huzuruna çıkmasına gerek olmadığını söyledi. Ayrı bir anlatıma göre Menteri Besar ve bir başka isme hükümdarın huzuruna çıkma emri hiç verilmemişti.25

Menteri Besar Ismail Lasim, Ahmad Zahid Hamidi'nin Tuanku Muhriz'i devirme çabalarına dahil olduğunu reddetti. Ahmad Zahid ayrıca Negeri Sembilan'daki Barisan Nasional meclis üyelerine halkın refahını ön planda tutma çağrısı yaptı. Başbakan Anwar Ibrahim'i taşıdığı düşünülen bir aracın Istana Negeri Sembilan'a girdiği görüldü.67

Berita Harian, bu meselede kişinin kendi rolünün sınırlarını aşmaması konusunda uyarıda bulundu. Bir anlatım, Perpatih geleneğinin diyarı olan Negeri Sembilan'ın kraliyet krizi ile eyaletin siyasi ve geleneksel kurumlarındaki bir dizi olayla 24 saat boyunca sarsıldığını aktardı.89

Malezya'da bir mahkeme, UMNO siyasetçisi Akmal Saleh'i Teresa Kok'un açtığı hakaret davasında aleyhine karar vererek Seputeh Milletvekili Teresa Kok'a tazminat ödemeye mahkûm etti. Haberlere göre tazminat miktarı 300.000 RM olarak belirlendi ve Akmal davayı kaybetti.1234

Akmal, karara siyasetten çekilmeyi reddederek yanıt verdi. Sinar Harian'a göre Akmal, "Buatlah apa kamu nak buat, untuk saya berundur tidak sama sekali" — ne isterseniz yapın, kesinlikle geri adım atmayacağım — dedi.56

Atıflı iddia: Yayın kuruluşları tazminat miktarı konusunda farklı bilgiler verdi. Muhalif bir yayın olan Malaysiakini, Kok'un 250.000 RM tazminat kazandığını, iktidara yakın Astro Awani ise Akmal'ın 300.000 RM ödemesi gerektiğini bildirdi.72

Dava, Kok'un Akmal'a karşı açtığı bir hakaret davasıdır ve mahkemenin kararı, Akmal'ın tazminatı Kok'a ödemesini gerektirmektedir.18

Malezya basınının pazartesi günü aktardığı haberlere göre Endonezya polisi, 98 orman yangını vakasında yabancıların dahli olduğunu doğruladı. Yangınların dumanı sınırın ötesine ulaştı ve Singapur, adayı etkileyen sınır aşırı pus konusundaki soruşturma kapsamında daha önce yedi Endonezya şirketine bildirim göndermişti. Kalimantan'daki orman yangınlarından çıkan duman Endonezya'nın başkentine kadar yayıldı.123

Malezya Başbakan Yardımcısı Ahmad Zahid Hamidi, Endonezya'daki yangınların söndürülmesine yardımcı olmak için bir Bombardier uçağı teklif edildiğini söyledi. Dışarıdan gelecek yardım, Endonezya'nın ulusal afet ilan etmesini beklemek zorunda; hükümet ise krizi yönetmek için hâlâ çalıştığını belirtiyor. Pus, Güneydoğu Asya'da en yüksek alarm seviyesinin tetiklenmesine yol açtı.435

Bir siyasi analist, pus tekrar ederken ASEAN'ın kararlılığının nerede olduğunu sorgulayarak bölgesel bloğun neden daha kararlı adım atmadığını sordu. Orman yangınları ve bunların yol açtığı duman Endonezya genelinde protestolara neden oldu; göstericiler orman yangını ve pus meselesine itiraz ediyor. Bromo'daki bir orman yangınıyla mücadele sırasında alevler ve yoğun duman arasında mahsur kalan dört kişi hayatını kaybetti.61

Singapur, sınır ötesi pusun olası kaynakları olarak belirlenen yedi Endonezyalı şirkete bildirim göndererek, adanın üzerine sürüklenen dumandan sorumlu tutulan orman ve arazi yangınlarıyla bağlantılı şirketlere yönelik bir soruşturma başlattı. Bildirimler, yangınların kendisini değil, yangınlarla bağlantılı olduğundan şüphelenilen şirketleri hedef alıyor.12

Singapur, inceleme altındaki şirketler listesini genişleterek üç Endonezyalı şirkete daha pus önleme bildirimi göndereceğini açıkladı. Hükümet ayrıca pusla bağlantılı şirketlere karşı daha sert yasal işlem yapılacağı sözünü verdi.324

Pus Singapur'da iş dünyasını vurdu. Restoran satışları yüzde 70'e varan oranda düştü ve sokak sanatçılarının gelirleri de etkilendi.5

Singapur ayrıca ASEAN'ın siber güvenliğini güçlendirmek için 30 milyon Singapur doları ek kaynak taahhüt etti; bu taahhüt, pus tedbirleriyle aynı hafta açıklandı.6

İletişim Bakanı Fahmi Fadzil, hükümetin çevrim içi oyun platformlarına yaş doğrulama ve elektronik müşterini tanı (e-KYC) denetimlerinin genişletilmesini incelediğini söyledi. Malezya İletişim ve Multimedya Komisyonu (MCMC) bu genişletmeyi inceliyor.12

Öneri, çocukların çevrim içi ortamda istismar edilmesi ve işe alınmasına ilişkin endişelerin ardından geldi. Utusan Malaysia, militanların Roblox oyun platformunu kullanarak 12 yaşındaki bir çocuğu işe aldığını, MalaysiaGazette ise bu işe alımın arkasındaki ideolojinin hâlâ etkin olduğunu bildirdi.34

Bernama'ya göre Fahmi, Bali'de Endonezya'nın Meutya'sı ile sosyal medyanın kötüye kullanımı ve çocukların istismarını görüştü. Görüşmeler, oyun ve yaş doğrulama meselesini çevrim içi çocuk korumasında sınır ötesi işbirliğiyle birlikte ele aldı.5

Doğu Kıyısı Demiryolu Bağlantısı (ECRL), Gombak–Kota Bharu hattı için başlangıç ücretini 125 RM olarak belirleyecek; tek yön biletler 60 RM'den başlayan fiyatlarla duyuruluyor. İşletmeci, 2027'den itibaren yılda 1,4 milyon yolcu hedefliyor.1234

Çocuklar, yaşlılar, emekliler ve engelliler (OKU) ECRL ücretlerinde yüzde 50 indirim alacak.51

Ücret duyurusu Sinar Harian, Berita Harian ve Free Malaysia Today tarafından aktarılırken Amanz, tek yön biletlerin 60 RM'den başladığını bildirdi.12364