🇺🇿2 Kasım haftası

Özbekistan Devlet Başkanı Şavkat Mirziyoyev, 5-6 Kasım tarihlerinde Astana'ya çalışma ziyaretinde bulunarak Ürdün Kralı tarafından başlatılan uluslararası bir güvenlik girişimi olan Akabe Süreci kapsamında düzenlenen Orta Asya liderleri toplantısına katıldı. Toplantıda yapay zekâ alanındaki güvenlik ve bunun terör amaçlı kullanımının önlenmesi ele alındı.123

Astana'daki Akabe Süreci toplantısında konuşan Mirziyoyev, BM Terörle Mücadele Dairesi'nin Taşkent'te bir bölge ofisi açmasını önerdi. Ayrıca "İnsanlığın yararına dijital kalkınma" başlıklı bir girişim ve "Dijital çağda cehalete karşı aydınlanma" adlı bir program ortaya koydu.45

Bölge ofisinin, Orta Asya devletlerine terörle mücadelede, yapay zekâ kullanımı da dahil olmak üzere pratik destek sağlaması amaçlanıyor. Akabe Süreci kapsamındaki görüşmelerde uluslararası ve bölgesel güvenlik, terörizm ve aşırıcılıkla mücadele ile yapay zekânın gelişmesine bağlı yeni tehditler ele alındı.56

Akabe Süreci, güvenlik alanında uluslararası bir girişim olarak kuruldu ve on yıl içinde gündemi değişti; Özbekistan'ın bu formattaki rolü, sürecin yapısına ilişkin haberlerde ortaya konuyor. Orta Asya devlet başkanlarının 5-6 Kasım tarihlerinde Astana'da yapay zekâ güvenliğini ve bunun terör amaçlı kullanımıyla mücadeleyi görüşmesi planlanıyordu.21

Özbekistan İçişleri Bakanlığı, hanelere ve sosyal tesislere gaz ve kömürün istikrarlı teslimatı üzerindeki denetimi sıkılaştırıyor. Geçtiğimiz ay boyunca yetkililer, kömür ve sıvılaştırılmış gazın yasa dışı depolanması ve satışıyla ilgili 390 vaka kaydetti.12

Gazeta.uz, ekim ayında sıvılaştırılmış gazın yasa dışı depolanması ve satışıyla bağlantılı 374 vaka bildirildiğini, 92,9 ton gaz ve 9.139 tüpün el konulduğunu ve 333,5 ton kömürün yasa dışı dolaşımdan çıkarıldığını aktardı. Daryo ise el konulan gazı yaklaşık 93 ton, el konulan kömürü 333 tondan fazla olarak açıkladı ve kömürün halkın ihtiyaçları için dağıtıldığını ekledi.13

Taşkent'teki birçok üniversitede öğrenciler, Xavfsiz talaba mobil uygulamasını yüklemek zorunda bırakıldıklarını ve yüklemeyi reddedenlerin derslere alınmadığını söyledi. Eğitim ve Bilim Bakanlığı, konuyu kontrol altına aldığını ve durumu incelemek ile eğitim hakkını korumak üzere bir çalışma grubu kurduğunu bildirdi.12

Özbekistan Devlet Dünya Dilleri Üniversitesi'nin çeviri fakültesi dekanı Ulugbek Yuldashev, öğrencilerin uygulamayı yüklemeye zorlandığına dair şikayetlerin ardından görevden alındı. Benzer vakalar daha önce başkentteki diğer üniversitelerde de bildirilmiş ve eğitim bakanlığı bir denetim başlatmıştı.34

Üniversite yönetimi, uygulamanın yüklenmesinin savcılık tarafından verilen bir görev olduğunu söyledi. Eğitim Bakanlığı ve Başsavcılık, Gazeta.uz'a yüklemenin zorunlu olmadığını belirtti.5

Özbekistan, insan kaynaklı nitelikteki acil durumların vatandaşların hayatına, sağlığına ve malına verdiği zararın değerlendirilmesi ve tazmin edilmesine ilişkin bir prosedür oluşturdu. Kurallar, sanayi veya teknik tesislerde meydana gelen kaza ve afetleri kapsıyor.12

Hayatını kaybedenlerin ailelerine, asgari ücretin (BHM) 500 katına denk gelen 220 milyon suma kadar tek seferlik ödeme yapılıyor. Yaralananlara ise yaralanmanın ağırlığına göre kademeli ödeme yapılıyor; en ağır yaralanmalar en yüksek oranda tazmin ediliyor.31

Atıflı iddia: Gazeta.uz, yaralananların ağır yaralanmalar için 88 milyon suma, orta dereceli yaralanmalar için 66 milyon suma ve hafif yaralanmalar için 44 milyon suma kadar ödeme aldığını bildiriyor. Kun.uz ise yaralanmanın ağırlığına bağlı olarak 100 ila 200 BHM arasında ödeme yapıldığını bildiriyor.32

Associated Press'in aktardığı sayımlara göre, 3 Kasım'da yapılan ABD ara seçimlerinde Demokratlar hem Senato'da hem de Temsilciler Meclisi'nde çoğunluğu kazandı. Partinin 53 Senato sandalyesi ve en az 223 Temsilciler Meclisi sandalyesi alması bekleniyor; bu da Başkan Donald Trump'ı Kongre'nin tam kontrolünden yoksun bırakıyor.12

Kansas'ta Demokrat Adam Hemilton oyların yüzde 51'ini alarak görevdeki Cumhuriyetçi rakibini yendi; bu, eyaletin 94 yıl sonraki ilk Demokrat Senato zaferi oldu. Demokratlar Cumhuriyetçilerin kalesi olan eyaletlerde de üstünlük sağladı.32

Trump sonuçlara "biraz şaşırdığını" söyledi ve işbirliğine hazır olduğunu açıklayarak sonucu kabul etti. İlk projeksiyonlar Demokratları her iki kanatta öne geçirdiğinde oy sayımı hâlâ sürüyordu.245

Oylama, hızla artan fiyatlar ve İran'la savaşın gölgesinde yapıldı ve sonuç Trump'ın etkisine darbe indirdi; Daryo, Cumhuriyetçilerin yenilgisini aktardığı haberinde böyle bildirdi. Aynı yayın organı, bir Müslüman Amerikalının ilk kez senatör olmasının beklendiğini de yazdı.67

Demokratların Senato'yu kontrol etmesi, partinin 52 sandalyeyle kanattaki hâkimiyetini yeniden tesis ediyor; bu, Trump'ın gündemini sınırlıyor ve Kongre'de bir muhalefet dönemini başlatıyor; Temsilciler Meclisi'nde de çoğunluk bekleniyor. Her iki çoğunluk da korunursa Demokratlar 2027'den itibaren her iki kanadı kontrol edecek.48

Eğitim ve Bilim Bakanlığı bu konuyu denetim altına aldı.1

Atıflı iddia: Daryo: Daha önce üniversitede öğrencilerin mobil uygulamayı yüklemediği için derslere alınmadığına dair haberler yayılmıştı.2

Atıflı iddia: Anhor: Taşkent'teki birkaç yükseköğretim kurumunda, öğrencilerin ifadesine göre, öğrenciler Xavfsiz talaba uygulamasını yüklemeye zorlanıyor ve reddedenler derslere alınmıyor.3

Ocak–Eylül döneminde elektronik hizmet sunan 109 yabancı şirket Özbekistan'da 232,8 milyar sum vergi ödedi; bu, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 85 daha fazla. En büyük vergi mükellefleri Apple, Google ve Meta oldu.12

Apple, Google ve Meta toplamın 153,5 milyar sumunu oluşturdu. Anhor genel artışı yüzde 86,5 olarak açıklarken Gazeta.uz ve Daryo yüzde 85 bildirdi.312

Bu şirketlerin sunduğu hizmetlerin değeri yüzde 85,2 artışla 1,94 trilyon suma çıktı ve Özbekistan'daki ciroları 100 milyon doları aştı.45

Spot, yabancı büyük teknoloji şirketlerinin dokuz ay boyunca Özbekistan'da yaklaşık 20 milyon dolar vergi ödediğini bildirdi. Yandex tek başına yıl başından bu yana ülkede yaklaşık 10 milyon dolar vergi ödedi.467

Taşkent, toplam uzunluğu 17,9 km olan dört yol kesiminde BRT sistemi kapsamında ayrılmış otobüs şeritleri oluşturmayı planlıyor. Şeritler Mukimi caddesi, Karataş–Kukça Darvoza kesimi, Parkent caddesi ve Mirza Uluğbek caddesi üzerinde yer alacak. Masraf için önceden yaklaşık 6,5 milyar sum ayrıldı.12

Kent ayrıca "yeşil dalga" sistemi kapsamında toplam uzunluğu 77,9 km olan 11 ulaşım koridorunda gruplanan 14 caddede trafik ışıklarını senkronize etti. Trafik yönetim merkezine göre bu kesimlerde ortalama seyahat süresi %23 azaldı.3

Bir yeşil dalga koridoru, Kukça Darvoza caddesi üzerinde Zülfizar caddesinden 1 No'lu Şehir Hastanesi'ne uzanan kesimde 16 kavşağı kapsıyor.4

Özbekistan'ın Fergana bölgesinde iki gün içinde on iki kişi gaz zehirlenmesinden öldü. 25 Ekim'de Fergana ilçesine bağlı Çimyon köyünde bir ailenin yedi üyesi, 1 Kasım'da ise Kokand şehrinde başka bir ailenin beş üyesi hayatını kaybetti.12

Bölge acil durumlar dairesi, ölümlerin ülkeye kaçak yollarla getirilen ve usulüne uygun olmayan şekilde monte edilen eski Vaillant gaz kazanlarından kaynaklandığını bildirdi. Daire, Almanya üretimi çift devreli kazanları monte etmiş haneleri bunları derhal kullanmayı bırakmaya çağırdı.12

Atıflı iddia: Daryo, kazanların Almanya'da imhaya teslim edildiğini, ardından Özbekistan'a kaçak yollarla sokulduğunu, eldeki imkânlarla onarıldığını ve alıcılara yeni olarak satıldığını bildirdi. Gazete, kaçak satılan ısıtma kazanlarının yol açtığı ölü sayısını 18 olarak verdi.3

Atıflı iddia: Ölü sayısına ilişkin anlatımlar farklılık gösteriyor: Gazeta.uz iki günde 12 ölüm bildirirken, Daryo kaçak satılan kazanla bağlantılı 18 ölüm bildirdi. Her iki yayın organı da merkez eğilimli ve her ikisi de ölümleri aynı Vaillant kazanlarına bağlıyor.23

Özbekistan hükümeti, hane halkı için sıvılaştırılmış gazın perakende fiyatının 15 Kasım'dan itibaren geçerli olmak üzere kilogram başına 2.000 sumdan 5.000 suma yükseltilmesini onayladı. Halka teslim edilen gaz için yeni fiyat kilogram başına 5.000 sum olarak belirlendi.123

Doğal gaz bulunmayan veya gaza erişimin zor olduğu bölgelerde, ısıtma sezonu boyunca aylık temel elektrik tüketim normu 200 kilovatsaatten 350 kilovatsaate yükseltildi. Hükümet ayrıca ihtiyaç sahibi ailelere bir defaya mahsus 1 milyon sumluk ödenek verilmesine ilişkin prosedürü onayladı.43

Halka gaz teslimatının sübvanse edilmesine ilişkin yeni kurallar onaylandı.1